Doen

101 vlaggen trekken West-Vlamingen naar groene assen

Vlaggen zijn niet alleen speels, zomers en zonnig, ze zijn ook een krachtig medium met een lange voorgeschiedenis. Dat merk je aan de 101 vlaggen die in de grond geprikt zijn langs negen groene West-Vlaamse assen: oude spoorwegbermen die heraangelegd zijn als fietspad.

De provincie West-Vlaanderen nodigde Gautier Platteau uit als curator van het vlaggenproject ‘VLAG2020’. Platteau stampte ‘Uitgeverij Hannibal’ uit de grond die internationale faam geniet met kunstboeken. Voor VLAG2020 vroeg hij 36 kunstenaars om vlaggen te ontwerpen langs negen groene fietsroutes, goed voor meer dan 100 kilometer fietsen en 101 vlaggen.

Samen met Gautier Platteau ontdekken we een van de bevlagde routes: het Guldensporenpad dat vertrekt aan het station van Kortrijk. We fietsen over de spoorwegbedding van lijn 83, die Kortrijk met Avelgem en Ronse verbond. Sinds 1991 rijden er geen treinen meer, de sporen zijn uitgebroken en de bedding werd heraangelegd als fietspad.

Gautier Platteau - VLAG - foto Bart Vanacker
Cocktail van gemeentevlaggen

Bij het begin van het parcours zien we de eerste vlag opduiken, een ontwerp van 'We Became Aware', het West-Vlaamse kunstenaarsduo Tomas Lootens en Valentijn Goethals. “Voor elke groene as creëerden ze een vlag”, zegt Platteau. Daarbij haalden ze de individuele vlaggen van elke gemeente langs een bepaalde fietsroute door de mixer en kruidden ze met lokale elementen. “Elke vlag bevat onderdelen die verwijzen naar de lokale fauna en flora of naar anekdotes die typerend zijn voor de route.” Ze tekenden ook voor de 101ste vlag, een werk van 60m² dat je terugvindt langs de Groene 62 in Gistel, meteen de grootste vlag van het land.

Ook al klieft het Guldensporenpad door verstedelijkt gebied, toch rijden we al snel tussen het groen van het Gebroeders Van Raemdonckpark. Onze doortocht onder de R8 verklapt dat we het centrum van Kortrijk stilaan achter ons laten. In de verte zien we de schoorsteen van steenbakkerij du Littoral opduiken: de droogloodsen zijn van kop tot teen gerenoveerd en rechts passeren we de kapel ter Bede. Een onbekende parel. “Dat is ook de bedoeling van het project”, legt Platteau uit. “Met VLAG2020 willen we iedereen uitnodigen en aanmoedigen om de eigen streek te herontdekken met de fiets of te voet. De vlaggen vormen een rustpunt tijdens zo’n ontdekkingstocht.”

Trio aan kapel ter Bede

Aan kapel ter Bede treffen we een trio van vlaggen aan. In de eerste vlag met zijn zwarte en gele blokken herkennen we de quarantainevlag met daarop een speelse ode aan creativiteit en weerbaarheid. Het ontwerp komt van Atelier Brenda, het fictieve alter ego van graphic designers Nana Esi en Sophie Keij. Schepen die de zwart-geel geblokte vlag uithangen in de haven, geven daarmee het sein dat ze onder quarantaine liggen. Een duidelijke verwijzing naar de lockdown die ons trof, maar Gautier Platteau beklemtoont dat het niet de bedoeling was om een ‘Coronatentoonstelling’ te maken.

“In mei stelde ik 36 kunstenaars de vraag om hun creativiteit los te laten op een vlag”, zegt hij. “Ze kregen elk een blanco canvas van 1,5 op 3 meter tot hun beschikking. Hun opdracht? Een verwijzing maken naar de ‘taal van de vlag’, met name de heraldiek of wapenkunde, naar de natuur langs de groene assen en naar beweging, want ooit reden er treinen. Maar de impact van de lockdown komt wel tot uiting in de werken.”

Waarom vlaggen? “Een vlag is een heel krachtig medium. Het heeft zo'n rijk verleden maar vormt ook een taal op zich, een communicatiemiddel van vroeger en nu. Je kunt er heel direct mee communiceren. Denk maar aan een vlag die halfstok hangt bij een overlijden. Vlaggen kunnen ook heel felle reacties uitlokken. Daarvoor moet je niet eens zo ver terugkeren in de tijd: de 'confederate flag' in de VS verhit nog altijd de gemoederen en president Trump pleitte er al voor om mensen op te sluiten die de Amerikaanse vlag verbranden. Wie met een witte vlag zwaait, zegt dat hij zich wil overgeven of wil onderhandelen. Vlaggen zijn oud en ze duiken in alle culturen op.”

VLAG

Kijk omhoog De boodschap is soms kinderlijk eenvoudig. Op de middelste vlag aan kapel ter Bede staat een simpele zwarte pijl die omhoog wijst: ‘Kijk omhoog.’ De derde vlag is een compositie van de Brugse kunstenaar Sammy Slabbinck die de cd-hoes tekende van Leonard Cohens muzikale testament: 'You Want It Darker'. ‘Mr. inquisitive’ of ‘Meneer nieuwsgierig’ heet het werk. Als je het ziet, wordt de titel wel duidelijk. Langs de Kezelbergroute tussen Roeselare en Menen plaatste Slabbinck nog een vlag die twee koeltorens toont waaruit een boeketje bloemen schiet: 'Flower Power.' Drie vlaggen, drie totaal verschillende verhalen. “Door in openlucht te werken, kan je zulke combinaties maken. In een museum zou je daar niet mee wegkomen”, zegt Platteau. “De 101 vlaggen staan allemaal op zich. Alleen de vlaggen aan het begin en het einde van een groene as vormen een reeks. De vlaggen van Jan en Randoald sluiten elk parcours af. Met hun speelse reeks brengen ze een stukje van de wereld in West-Vlaanderen: ze vervingen het rode schild op de West-Vlaamse vlag door elementen van buitenlandse vlaggen. Zo krijg je de vlag van West-Albanië, West-Kenia of West-Libanon.” Dat exotische zie je ook in andere ontwerpen. Illustrator Carll Cneut maakte tekeningen van exotische vogels die dit jaar in de provincie gespot zijn. Charif Benhelima toont op een van zijn vlaggen een exoot, een plant die gevestigd is in een gebied of land waar hij oorspronkelijk niet vandaan komt. Grafisch ontwerper Corbin Mahieu haalde oude Japanse clan- en familiesymbolen op vlaggen van onder het stof: voor VLAG2020 tekende hij samoeraivlaggen met daarop twee iconische bloemen. “Het idee is dat als we niet op reis mogen buiten Europa, we ook exotisme in eigen land vinden”, zegt Platteau.

VLAG2020
‘Ik ben een vlag’

We duiken onder de E17 en moeten even zoeken naar de volgende vlag: de mast blijkt omgewaaid. We hijsen de vlag terug op zijn plaats en zien het werk van grafisch vormgever Jurgen Maelfeyt verschijnen: hij drukte foto's van vrouwenlippen op zijn vlaggen. Alweer iets helemaal anders. “Het is heel boeiend om te zien hoe elke kunstenaar zijn creativiteit losliet op een vlag. Zo verwijst Wim Opbrouck naar hoe vlaggen mensen verenigingen. Wim gaf de vlaggen een eigen identiteit door er ‘Ik ben een vlag’, ‘Je suis un drapeau’, ‘Ich bin eine Flagge’ en ‘I'm a Flag’ op te printen.”

Je vindt de vlaggen van Opbrouck in duo terug langs twee groene assen: de Trimaarzate, een oude lijn tussen Avelgem en Spiere waarlangs Vlaamse arbeiders naar de mijnen van de Borinage reisden en de Stroroute. Dat is de oude spoorlijn tussen Roeselare en Ieper die ook verweven is met de Eerste Wereldoorlog: hij passeert rakelings langs het indrukwekkende oorlogskerkhof Tyne Cot Cemetery.

Alle kunstenaars die deelnemen aan VLAG2020 hebben op de een of andere manier een band met West-Vlaanderen: “Ze wonen er, zijn er geboren of hebben er een atelier”, zegt Platteau. Toch hebben ze allemaal een heel uiteenlopende achtergrond: ‘Er zitten bekende namen tussen zoals Herr Seele en Wim Opbrouck, maar ook drie outsiderkunstenaars. Leeftijd is van geen tel: jong opkomend talent wordt afgewisseld met gevestigde waarden als Willy de Sauter, een minimalistische kunstenaar van diep in de 80. Hij ontwierp een krachtig beeld dat de zonsopgang toont: ‘Sunrise’. Een meer geschikte plaats dan de Frontzate kon ik niet bedenken.”

In quarantaine langs de Frontzate

“De Frontzate is misschien wel een van de meest bijzondere plaatsen omwille van de geschiedenis ervan”, zegt Platteau. De Frontzate was vanaf de 19e eeuw een directe spoorverbinding tussen Diksmuide en Nieuwpoort, maar veranderde tijdens de Eerste Wereldoorlog in een slagveld. De spoorwegberm deed dienst als waterkering nadat de IJzervlakte onder water werd gezet. Erachter hielden de Belgische troepen zich schuil en legden ze een kluwen van bunkers, loopgraven, observatietorens en mitrailleurposten aan. De vlaggen van Stephan Vanfleteren flankeren de Frontzate. De fotograaf is gefascineerd door vissers, hun verhalen en hun leven en plaatste signalen die op schepen gebruikt worden om met elkaar te communiceren. ‘Stop onmiddellijk’, ‘Groot gevaar’ of ook hier: de quarantainevlag. “Na de afgelopen periode van pandemie, isolatie, verlies en gevaar wil ik een krachtig statement maken door dit in onbruik geraakte communicatiemiddel opnieuw in de kijker te zetten”, zegt Vanfleteren.

Groene As - Vrijbosroute
Geen drempel

Elke groene as heeft zijn verhaal. Platteau wil ze deze zomer allemaal bezoeken en hij zal niet de enige zijn: “Ik hoop dat mensen nieuwsgierig worden naar de boodschappen op de vlaggen. Het is een mooi project dat je niet laagdrempeliger kunt krijgen: alle vlaggen staan in openlucht, er is dus zelfs geen drempel. Op elke vlaggenmast hangt een QR-code die je kunt scannen om te ontdekken van wie het werk is en wat het betekent.”

De Vrijbosroute van Ieper naar Staden is de langste groene as en telt het meeste vlaggen op het parcours, een dertigtal. Ook deze voormalige spoorlijn tussen Ieper en Kortemark veranderde in een slagveld tijdens de Grote Oorlog: je doorkruist het slagveld van Pilkem, de Duitse militaire begraafplaats van Langemark en het munitiedepot van Houthulst. De Vloethemveldzate is dan weer de kortste groene as. Deze voormalige militaire spoorlijn vertrekt aan een voormalig munitiedepot van Vloethemveld. Hier tref je een Vlaamse leeuw aan met het gezicht van de absurde superheld Cowboy Henk, duidelijk een werk van Herr Seele.

Langs de Abdijenroute, de vroegere spoorweg van Brugge naar Eeklo, bots je onder meer op werken van Benoît van Innis. Hem ken je van zijn zwarte pentekeningen, zoals op de tegelmuur van het metrostation van Maalbeek in Brussel. Hij is een fervent Club Brugge-supporter en dat zie je aan een van de vlaggen die hij er plantte.

Beperking zorgt voor creativiteit

36 kunstenaars optrommelen om 101 vlaggen te ontwerpen, dat klinkt als een huzarenstukje. Bovendien zat er amper een maand tijd tussen het idee en de realisatie ervan. “Het was een enorme logistieke operatie”, zegt Platteau. “Maar ik vond het wel heel tof dat er in zo’n moeilijke periode budget werd vrijgemaakt voor makers en creatievelingen. Bovendien ligt een medium als de vlag mij wel. Indien de provincie had voorgesteld om panelen te plaatsen langs de routes, had ik de opdracht geweigerd, maar een vlag: daar kan je alle kanten mee uit. Elke kunstenaar kreeg hetzelfde medium aangeboden. Wat op het eerste zicht misschien een beperking lijkt, zorgt net voor veel creativiteit.” De nadruk van VLAG2020 ligt op het helende karakter van de natuur. “De vlaggen lokken je op luchtige wijze de natuur in. Want recreatie in de natuur is een uitlaatklep, goed voor de fysieke en mentale gezondheid. Kunst beleven is dat ook. Natuur en kunst met elkaar verbinden levert dus een dubbel positief effect op.”

De vlaggen van VLAG2020 zijn tot eind september te bewonderen.
Ontdek alle informatie, Groene Assen en de vlaggen die je langs elk traject aantreft.

Nog meer leuke tips!

Door de coronacrisis kunnen openingsuren en dienstregelingen afwijken. Contacteer bij twijfel best de ondernemer zelf.
Ga je momenteel wat vaker op stap in eigen land? Abonneer je dan op onze nieuwsbrief en ontvang maandelijks leuke tips voor recreatieve uitstappen in West-Vlaanderen!

INSCHRIJVEN NIEUWSBRIEF